Producenten stalen buizen tussen boom en crisis

31 maart 2010

In het voorjaar van 2008 was de wereld nog grotendeels in orde. De elfde internationale buizenvakbeurs Tube 2008 brak alle records. Net als trouwens de branche zelf, waarvoor de beurs wereldwijd het grootste podium vertegenwoordigt. Met ongeveer 120 miljoen ton was de wereldproductie van stalen buizen in het jaar ervoor opnieuw naar een nieuw topniveau geklommen. Weliswaar werd de groei ten opzichte van het jaar ervoor vooral veroorzaakt door de nieuwe recordproductie van China, maar ook in de meeste andere regio's van de wereld was de productie gegroeid. De uitstekende orderportefeuille bij veel buizenproducenten liet op dat moment zelfs de grootste pessimisten niet vermoeden, welke ontwikkeling de conjunctuur in datzelfde jaar nog zou doormaken.

• 

De aanhoudend hoge vraag naar buizen was vooral te danken aan de wereldwijd groeiende energiebehoefte. Voor de Europese makers van leidingbuizen waren vooral aansprekende Mega-pijpleidingprojecten een zegen. Zo werd een Europese producent van grote buizen tot hoofdtoeleverancier voor de bouw van de 1.200 kilometer lange Oostzee-gasleiding gekozen. Dit project behoort tot de grootste en spectaculairste pijpleidingprojecten. De leiding moet in 2010 in bedrijf genomen worden om de aardgasvelden van Siberië voor het eerst direct met West-Europa te verbinden.

Twee belangrijke Leidingprojecten in de Verenigde Arabische Emiraten gingen eveneens naar Europese Leidingenbouwers. Daarbij gaat het om een bijna 250 kilometer lange gaspijplijn, die van het boomende Abu Dhabi naar het buuremiraat Fujairah loopt. De tweede pijplijn volgt grotendeels dezelfde weg. Deze voert over ongeveer 300 kilometer olie uit Habshan naar hetzelfde Fujairah. Deze projecten tonen aan, dat voor de Europese bouwers van gelaste buizen, voor wie de markt traditioneel vooral in Europa zelf lag, de doelmarkten veel meer in beweging gekomen zijn. Zo speelt de export naar landen buiten de EU, zoals naar Centraal-Azië, Midden- en Zuid-Amerika en Rusland, een groeiende rol.

Voor goed gevulde orderboeken zorgden in het eerste kwartaal van 2008 behalve de wereldwijd stijgende energiebehoefte en het groeiende aantal pijpleidingprojecten ook de wereldwijde groei van het aantal energiecentrales en de stabiele Europese automobielconjunctuur. De orders reikten deels tot in de verre toekomst. De aanhoudend hoge vraag uit de energiesector toonde echter tegelijkertijd de keerzijde van deze medaille. De explosief en schijnbaar onophoudelijk verder stijgende kosten voor erts, schroot, brandstoffen, olie, gas en stroom gaven ook de buizenproducenten hoofdbrekens, hoewel ze uiteindelijk van de hoge energievraag profiteren. Ook een ander fenomeen veroorzaakte zorgen: het grote gebrek aan plaatstaal als halffabrikaat voor de productie van gelaste leidingen. Dit trof de buizenproducenten vooral hard op het moment dat de marktomstandigheden zeer goed waren en veel leidingprojecten werden vergund.

Terwijl in de loop van 2008 donkere wolken ontstonden boven de conjuncturele ontwikkeling van de wereldeconomie als gevolg van drastisch gestegen energie- en grondstofkosten en de gevolgen van de internationale kredietcrisis, bleef de staalbranche optimistisch. Hoogstens was er sprake van achterblijvende groeidynamiek. Daardoor werd het ongewis of het in het jaar ervoor bereikte productierecord van de stalenbuizenindustrie in de wereld bereikt kon worden. Evengoed was de orderportefeuille bij een groot deel van de ondernemingen gewoon goed gevuld. De fabrieken hadden soms al boekingen tot in 2009 binnen.

Gedifferentieerde ontwikkeling op de stalen buizenmarkt
In de herfst van 2008 hadden de gevolgen van de wereldwijde kredietcrisis de gehele staalindustrie in hun greep. De markt voor stalen buizen werd door de economische neergang aanvankelijk maar deels getroffen. Zo bemerkten de makers van precisiebuizen de dramatische instorting op de automobielmarkt overduidelijk. De standaardmarkt van pijpleidingen verging het niet anders. Andere deelmarkten, zoals de grote buizen en de edelstalen buizen schenen aanvankelijk nauwelijks te zijn getroffen door de neergaande conjunctuur. Daardoor bleef de markt voor buizenproducenten als geheel bevredigend.

Maar eind 2008 liet de wereldwijde crisis zich in toenemende mate gelden op de internationale markt voor stalen buizen. Als gevolg van de dramatische conjuncturele ontwikkeling in de automobielindustrie moesten in veel Europese productielocaties voor naadloze en gelaste stalen precisiebuizen ploegendiensten worden geschrapt en medewerkers met deeltijd-ww worden gestuurd. Voor een deel liep de precisiebuisproductie vanaf begin 2009 op 50 procent van de productiecapaciteit. Ook bij de pijpleidingen liep de bezetting terug. Steeds meer projecten werden uitgesteld, aangezien de gedaalde olieprijs nauwelijks een prikkel bood om nog nieuwe olie- en gasvelden te ontsluiten. Daartegenover stonden nog altijd vol doordraaiende fabrieken bij bijvoorbeeld de grote buizen.

In het segment van de naadloze edelstalen buizen verliep de ontwikkeling in 2008 eerst bijzonder verheugend, vooral vanwege de uitstekende deals in energiegerelateerde branches. Het betrof vooral de bouw van energiecentrales in Europa, China en Noord-Amerika. Maar na de hoge orderbedragen van het jaar ervoor bleef de waarde van de opdrachten naarmate 2008 vorderde steeds duidelijker achter.

Tegelijk werden - en worden - wereldwijd nieuwe buizenfabrieken opgericht, vooral in Azië en de voormalige Sovjet-Unie. Daarom volgen vooral de Europese producenten van stalen buizen met argusogen de groei van de wereldwijde productiecapaciteit, die in 2008 op in totaal zo'n 11 miljoen en in 2009 op nog eens ongeveer 7 miljoen ton geschat wordt. Want de tijdens de boom opgezette nieuwe leidingprojecten zullen alleen bij een overeenkomstig groeiende vraag de prijsvorming in de markt niet verstoren. Niet in de laatste plaats vanwege de wereldcrisis telt de wereld inmiddels een aanzienlijke onbenutte productiecapaciteit.

De nieuwe productiecapaciteit leidt ertoe, dat in conjunctureel slechte tijden naast de druk op de hoeveelheden ook de druk op de marge groeit. In verband hiermee worden steeds weer vooral de Chinese buizenexporten genoemd, die de Europese producenten enorme hoofdpijn bezorgen. Zoals bekend proberen ze in Europa antidumpingmaatregelen van de grond te krijgen. Voor de EU-producenten met een aanzienlijk marktaandeel in het dollargebied komt als bijkomend probleem nog de aanzienlijk hogere wisselkoers van de euro ten opzichte van de dollar.

Wereldmarkt voor stalen buizen in 2008 in totaal opnieuw op hoog niveau
Vooral door de stijging van de wereldwijde energievraag bereikte de wereldproductie van stalen buizen in 2008 met rond 120 miljoen ton ondanks de kredietcrisis toch nog het recordniveau van 2007. De productie van naadloze buizen steeg dankzij de sterke vraag naar buizen voor olievelden op de Noord-Amerikaanse markt met ongeveer 3 procent tot zo'n 37 miljoen ton en ook het gebied van de grote buizen groeide met 1 procent licht tot ongeveer 18 miljoen ton. Daarentegen daalde de wereldwijde productie van gelaste buizen tot 406 millimeter buitendiameter, die gebruikt worden in dicht tegen consumptie aanliggende specialismen zoals de automobielindustrie, met 2 procent tot ongeveer 65 miljoen ton.

Net als in de voorgaande jaren verdedigde China met een productietoename van 3 procent tot 43 miljoen ton zijn positie als wereldmarktleider succesvol. De Noord-Amerikaanse fabrieken groeiden echter harder en wisten hun productie met zo'n 10 procent te laten toenemen tot bijna 15 miljoen ton. Daartegenover verloren de producenten in de voormalige Sovjet-Unie marktaandeel. Ze zagen hun productievolume met 13 procent tot ongeveer 10 miljoen ton verminderen. Ondanks teruglopende productievolumes van 5 procent tot 17 miljoen ton was het productieniveau binnen de Europese Unie nog altijd bevredigend. Dit gold ook voor de Duitse producenten.

Moeizame economische toestand in eerste kwartaal 2009
De afname van de vraag zette zich ook in de eerste drie maanden van 2009 voort, zodat de orderboeken van de producenten van stalen buizen aanzienlijk onder het niveau van het jaar ervoor uitkwamen. De in deelmarkten hoge orderniveaus van eind 2008, die negatieve gevolgen van deze ontwikkeling eerst nog verzachtten, daalden dankzij het uitblijven van nieuwe orders snel. De klantorders liepen soms zo sterk terug, dat in het eerste kwartaal van 2009 verschillende buizenfabrieken in de wereld wegens de geringe capaciteitsbenutting tijdelijk gesloten werden. Vanwege de problematische situatie op de financiële markten werden steeds meer pijpleidingprojecten uitgesteld.

Dankzij vooral langlopende projecten in de energiemarkt, die al in 2007 en 2008 geboekt werden, bleef de situatie in de sector grote buizen in het eerste kwartaal van 2009 grotendeels stabiel. Toch waren ook hier aanwijzingen van afnemende vraagdynamiek te bemerken. Dit leidde tot minder orders dan in de overeenkomstige periode in 2008. Bovendien was er een verscherping van de concurrentie te bespeuren, vooral bij de in de lengtenaad gelaste grote buizen.

Op de markt voor kleinere gelaste buizen tekende zich in bijna alle relevante markten een zeer terughoudende vraag af. Dit ging samen met een merkbaar scherpere concurrentie tussen buizenproducenten, met dalende prijzen tot gevolg. Omdat de automobielindustrie en haar toeleveranciers op de snelle instorting van de personenwagenverkopen reageerden met massale productieaanpassingen, boekte het gebied van precisiebuizen een hoge orderterugloop. Die terugloop werd nog versterkt door een zwakkere vraag naar buizen vanuit de energiesector. Ook op het gebied van de naadloze edelstaalbuizen hield de teruggang van de vraag aan.

Productie zou in 2009 kunnen dalen
In die laatste maanden zette dus een verzwakking van de vraag naar stalen buizen in. Die zou zich in het verloop van 2009 kunnen voortzetten. Bij een aanhoudende tendens zou de wereldwijde productie van stalen buizen met 10 miljoen ton (8 procent) tot ongeveer 110 miljoen ton kunnen dalen. Dit zou overeenkomen met het niveau van 2006. Dit zou nog altijd het derde hoogste productieniveau uit de geschiedenis betekenen. Gedifferentieerd naar toepassingssegmenten tekent zich een heel verschillende ontwikkeling af. Het segment van de grote buizen zou vanwege de deels nog zeer volle orderboeken relatief goed uit 2009 tevoorschijn kunnen komen. Vanwege lagere olie- en gasprijzen en eventuele financieringsproblemen zijn echter haperingen bij het verlenen van nieuwe opdrachten te verwachten.

Een vergelijkbare prognose laat zich op het gebied van de naadloze en uit warmgewalst breedbandstaal gelaste buizen opstellen die in de olie- en gassector of bij de bouw van energiecentrales worden toegepast. Het beeld in de industriesegmenten automobiel, bouw en machinebouw ziet er heel anders uit. Daar wordt de kritische orderpositie nog eens verslechterd doordat deze marktsegmenten deels door een voorraadhoudende handel worden toegeleverd. De Buizenhandelaren zullen vanwege de gedaalde vraag aanpassingen aan hun voorraad moeten doorvoeren, die het niveau van de nieuwe orders nog eens extra onder druk kunnen zetten.

Bij een wereldwijd groeiende energiebehoefte valt te verwachten, dat de vraag naar stalen buizen voor de energiesector ook in 2010 stabiel blijft. Toch zullen de producenten ook in dit segment zich niet kunnen onttrekken aan de dalende prijstrend op de markt als geheel. Het is moeilijk in te schatten of de financiering van projecten zonder strategische betekenis problemen zou kunnen opleveren. Voor buisproducten die in de automotive industrie, de industrie en de handel worden toegepast zijn de vooruitzichten voor 2010 nog onduidelijker. De eerste aanwijzingen dat ook hier de bodem bereikt is laten echter een zekere ontspanning verwachten. Het is daarom heel goed mogelijk dat de volgende internationale buizenvakbeurs Tube (12 tot en met 16 april 2010) economisch weer tegen een wat vriendelijke achtergrond plaatsvindt.