Staalimporteurs vrezen problemen voor Nederlandse maakindustrie door CBAM

Door onduidelijke regels, het ontbreken van een werkbaar verificatieproces en het gebruik van sterk verhoogde standaardwaarden lopen staalimporteurs tegen forse kostenstijgingen aan, die onvermijdelijk worden doorberekend aan hun klanten. Dat zegt de Koninklijke Staalfederatie, de branchevereniging van staalimporteurs, -handelaren en -distributeurs.

Hogere prijzen en grote onzekerheid

CBAM is bedoeld om de CO₂-uitstoot van geïmporteerde producten te belasten, zodat Europese producenten die al aan strenge klimaatregels voldoen niet worden benadeeld. Voor de staalmarkt – ook in Nederland – blijkt CBAM echter een complex systeem dat zal leiden tot hogere prijzen en grote onzekerheid in de keten. Over importen in 2026 dient in 2027 voor het eerst daadwerkelijk afgerekend te worden. Door het nog ontbreken van een verificatieprocedure verkeren importeurs in grote onzekerheid over de uiteindelijke CO₂-kosten en wat zij noodgedwongen moeten doorberekenen aan de markt. Deze onzekerheid kan grote gevolgen hebben voor de concurrentiepositie van hun klanten: de maakindustrie. Dit risico wordt vergroot doordat voor downstream producten nog geen vergelijkbare heffing is ingesteld door de Europese Commissie.

Financiële impact voor bedrijven

Importeurs en producenten ervaren grote uitdagingen bij de toepassing van CBAM. Volgens de Staalfederatie is het systeem ingewikkeld, geven beschikbare rekentools en standaardwaarden geen realistisch beeld van de werkelijke financiële impact en blijken bestaande contracten onder de huidige aannames soms economisch niet meer haalbaar. “Dit ondermijnt de voorspelbaarheid van prijzen en zet de beschikbaarheid van staal- en metaalproducten voor de maakindustrie onder druk.”

Belangrijkste problemen

De Staalfederatie heeft de belangrijkste knelpunten voor de staalketen op een rij gezet:

• Complex systeem: door de Europese Commissie vastgestelde standaardwaarden vertonen grote verschillen tussen landen. Actuele emissiewaarden van fabrikanten kunnen nog niet officieel worden geverifieerd, terwijl de recent verstrekte ‘defaultwaarden’ vele malen hoger liggen dan de verwachte werkelijke waarden.
• Beperkte beschikbaarheid: veel geraakte producten zijn in Europa niet in voldoende mate verkrijgbaar. Bovendien is onzeker of Europese producenten zich op korte termijn op deze productgroepen willen of kunnen inrichten.
• Onzekerheid bij contracten: bestaande contracten blijken economisch niet meer haalbaar door de sterk verhoogde CO₂-kosten.
• Praktische verplichtingen: registratie in het CBAM-register en toelating door de Nederlandse Emissieautoriteit (NEA) is vereist bij import boven 50 ton staal of aluminium.
• Marktimpact: importstromen veranderen, prijzen stijgen en de onzekerheid voor de Nederlandse maakindustrie neemt toe.

Kunstmatige kostenstijging

Een kernprobleem binnen CBAM is het verplichte gebruik van standaardwaarden voor CO₂-emissies. Deze waarden liggen in sommige gevallen tot tien keer hoger dan de actuele emissiewaarden die bedrijven al jarenlang hanteren in hun milieu-impactaangiften, bijvoorbeeld in het kader van CSRD-rapportages. Hoewel deze actuele waarden vaak beschikbaar zijn, ontbreekt een goed ingericht en werkbaar verificatieproces, waardoor toepassing ervan niet is toegestaan. Importeurs worden daardoor gedwongen te rekenen met sterk verhoogde standaardwaarden. Dit maakt staalproducten voor de Nederlandse maakindustrie onnodig veel duurder, zonder dat dit de werkelijke CO₂-uitstoot weerspiegelt. Het gaat hier om een kostenstijging die voortkomt uit systeemkeuzes, niet uit feitelijke emissies.

Daar komt bij dat veel van deze staalproducten binnen Europa simpelweg niet in voldoende mate worden geproduceerd. Dit vergroot het risico dat productie verschuift naar downstream producten van buiten de EU die niet onder CBAM vallen. Het gevolg is een verstoring van het level playing field, met structurele nadelen voor zowel de staalketen als de Nederlandse maakindustrie.

Oproep tot vereenvoudiging en versnelling

Voor staalimporteurs is het cruciaal dat het CBAM-systeem wordt vereenvoudigd en uitvoerbaar wordt gemaakt. Berekeningen laten zien dat de huidige standaardwaarden de kosten kunstmatig verhogen en leiden tot grote financiële onzekerheid voor ondernemers. De Staalfederatie pleit daarom voor een versnelde invoering van het verificatieproces, uiterlijk per 1 juli 2026, zodat de daadwerkelijke impact op de Nederlandse markt inzichtelijk wordt en bedrijven tijdig zekerheid krijgen over prijzen inclusief CBAM.

Impactanalyse

Op korte termijn zet de Staalfederatie zich in om de effecten van CBAM inzichtelijk te maken en verbeteringen te bepleiten. Leden van de branchevereniging hebben concrete praktijkvoorbeelden en berekeningen gedeeld die duidelijk maken wat de daadwerkelijke impact is op de Nederlandse markt en de maakindustrie. Deze analyses laten zien welke CBAM-productgroepen fors duurder worden door een gebrek aan Europese alternatieven of een hoge emissiewaarde.

Op basis van deze inzichten werkt de Staalfederatie aan concrete voorstellen richting beleidsmakers in Nederland en Europa, met als doel bedrijven niet alleen inzicht te geven in de effecten van CBAM, maar ook praktische oplossingen aan te dragen om duurzaam én concurrerend te blijven.