TNO: Zonder robotisering heeft Nederland over tien jaar geen eigen maakindustrie meer

De maakindustrie is goed voor 7% van het bruto binnenlands product (BBP) en vormt daarmee een belangrijke pijler van de Nederlandse economie. De sector is essentieel om maatschappelijke transities te financieren en de kosten voor nationale veiligheid te dragen.

Productiviteitsgroei stagneert

De maakindustrie staat echter voor een urgente uitdaging. Vergrijzing, aanhoudende personeelstekorten en hoge loonkosten zetten de sector zwaar onder druk terwijl de productiviteitsgroei stagneert. De industrie dreigt haar positie te verliezen als er niet snel en structureel wordt geïnvesteerd in modernisering.

Gevolgen al binnen 2 jaar merkbaar

De gevolgen van stilstand zijn al op korte termijn merkbaar. Binnen twee jaar leiden arbeidstekorten door o.a. vergrijzing tot stijgende kosten en inefficiënte productie. Op middellange termijn – binnen vijf jaar – loopt Nederland naar verwachting verdere productiviteitswinst mis en groeien verouderde productielijnen uit tot een structureel concurrentienadeel. Op lange termijn, binnen tien jaar, dreigt onomkeerbare schade: bedrijven die niet meer kunnen concurreren met internationale spelers, fabriekssluitingen, banenverlies en toenemende afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers.

Productiviteit moet met 50% omhoog

De productiviteit van de Nederlandse maakindustrie moet volgens TNO minimaal met 50% omhoog om de concurrentiepositie te herstellen. Dat kan middels robotisering. Momenteel staat Nederland wereldwijd op nummer 12 met 264 robots per 10.000 werknemers. Landen als Zuid-Korea, China en Duitsland gebruiken 400 tot meer dan 1.000 robots per 10.000 werknemers.

Concrete voordelen robotisering

Een forse investering in robotisering biedt aantoonbare voordelen. Robots zijn langer inzetbaar dan de standaard werkdag van acht uur, ze verbeteren de productkwaliteit door het terugdringen van menselijke fouten en verlagen daarmee de productiekosten. Moderne robots worden bovendien steeds intelligenter door de integratie van artificiële intelligentie (AI): ze zijn flexibeler inzetbaar, passen zich eenvoudiger aan veranderende omstandigheden aan en zijn sneller te programmeren.

‘Robotisering is voorwaarde’

Mark Courage, directeur Smart Industry TNO: “Robotisering is geen luxe maar een voorwaarde om onze maakindustrie te behouden. Een nationale agenda geeft richting, versnelt adoptie en zorgt dat bedrijven – groot én klein – toegang krijgen tot technologie die hun toekomst bepaalt. Alleen zo blijft Nederland maker, in plaats van afhankelijk afnemer.”

Nationale robotiseringsagenda

Om de versnelling te realiseren, pleit TNO voor een nationale robotiseringsagenda met heldere lange termijndoelen, bewaakt door een centrale taskforce. Concrete aanbevelingen zijn:

• Bewustwording en kennisdeling: landelijke communicatie, duidelijk inzicht in ROI en praktische, sectorgerichte handreikingen voor bedrijven.
• Standaardisatie en ecosysteemversterking: stimuleren van open‑source interoperabiliteit, investeren in strategische niches en het bundelen van vraag om schaal te creëren die system integrators aantrekt.
• Onderwijs en arbeidsmarkt: doorlopende leerlijnen en verplichte roboticacompetenties om een toekomstbestendige talentbasis te borgen.
• Internationale profilering: Nederland positioneren als Europese proeftuin voor high‑mix‑low‑volume robotisering en intensivering van Europese samenwerking.
• Versnelling bij het mkb: via sectorale samenwerking, laagdrempelige fieldlabs, vouchers en flexibele financieringsvormen zoals Robotics‑as‑a‑Service.

Lees hier het rapport van TNO