Krappe marges en onzekerheid weerhouden MKB-maakbedrijven van investeren

Tegelijk beleeft de MKB-maakindustrie het gunstigste derde kwartaal in vier jaar. Want de sector is de zomer beter doorgekomen dan in de afgelopen jaren. Het derde kwartaal valt in de Metaalunie Economische Barometer sinds 2021 elk jaar lager uit dan het tweede, maar de terugval bleef dit keer klein: de verbetering van het tweede kwartaal houdt grotendeels stand.

Marges en orderinstroom bepalend

Voor het eerst vroeg Metaalunie ondernemers niet alleen of zij gaan investeren, maar ook wat hen tegenhoudt. Twee redenen springen eruit, en ze zijn vrijwel even groot: te weinig marge of financiële ruimte (19 procent van alle bedrijven) en onzekerheid over de orderinstroom in het komende jaar (18 procent). Daarna volgen een gebrek aan personeel om de investering te bemensen (9 procent), onduidelijkheid over regelgeving, heffingen of subsidies (6 procent) en onvoldoende netcapaciteit (5 procent). Financiering die niet rond te krijgen is, noemt 2 procent als belangrijkste reden.

Vooral verspaners stellen investeringen uit

Opvallend is dat juist de verspaners het vaakst investeringen uitstellen: drie kwart maar liefst. Dat lijkt tegenstrijdig, want zij zijn ook het vaakst van plan meer te investeren. Toch past het bij elkaar: wie investeringsplannen heeft, loopt ook het eerst tegen belemmeringen aan. Bij de verspaners is dat naast onzekerheid over de orders relatief ook vaak sprake van een tekort aan netcapaciteit.

Al vijf jaar negatief investeringssaldo

Dat beeld past bij de vaste investeringsvraag van de Barometer. Per saldo verwachten meer bedrijven het komende halfjaar minder dan meer te investeren in machines (-21). Dat is het minst negatieve saldo sinds medio 2024 en iets beter dan een jaar eerder (-25), maar het saldo is al vijf jaar onafgebroken negatief, ook in kwartalen waarin orders en resultaten verbeterden. De terughoudendheid staat niet op zichzelf. Volgens accountantsorganisatie SRA daalt het deel van de omzet dat MKB-bedrijven investeren sinds 2022 elk jaar, tot 1 procent in 2025. En industriële bedrijven met tien of meer werknemers verwachtten in het voorjaar volgens het CBS dit jaar 3 procent minder te investeren dan vorig jaar.

Meer werk met minder mensen

Ook bij de belangrijkste stap die bedrijven het afgelopen jaar zetten om met minder mensen meer werk te verzetten, blijft de vernieuwing beperkt. Ruim vier op de tien bedrijven (43 procent) zetten geen van de genoemde stappen. Wie wel iets deed, noemde als belangrijkste stap het vaakst uitbesteden of het anders inrichten van processen (22 procent), gevolgd door digitalisering van werkvoorbereiding, planning of ERP (14 procent) en de inzet van AI (11 procent). Robotisering en nieuwe CNC- of productiemachines, de stappen die de productiviteit op de werkvloer direct verhogen, noemt samen 10 procent.

De verschillen naar bedrijfsgrootte zijn groot: van de bedrijven met minder dan tien fte in loondienst zette 60 procent geen enkele stap, tegen ongeveer een op de vijf bij grotere bedrijven. Dat past in een breder beeld. De arbeidsproductiviteit in de industrie steeg in 2025 volgens het CBS met 5,1 procent: de toegevoegde waarde nam toe, terwijl er minder uren werden gewerkt. De inzet van kapitaal, zoals machines, gebouwen en ICT, groeide daarentegen nauwelijks.

Zomerdip blijft beperkt

De Economische Barometer komt uit op +6, tegenover +8 in het tweede kwartaal en +2 een jaar geleden. De binnenlandse orders blijven op peil, buitenlandse orders lopen terug. Verspaners, oppervlaktebehandelaars en onderhoudsbedrijven doen het relatief goed. Machinebouwers blijven achter.

Vraag om eenvoudiger steun

Metaalunievoorzitter Mark Helder waarschuwt dat uitblijvende investeringen de internationale concurrentiepositie onder druk zetten. Hij pleit voor eenvoudiger investeringsondersteuning voor het MKB, bijvoorbeeld via overheidsgaranties voor digitalisering en een ruimere investeringsaftrek.

Lees hier de volledige Economische Barometer.